PM2.5 – KHI KHÔNG KHÍ SẠCH DẦN BIẾN MẤT
PM2.5 là gì? PM2.5 là loại bụi siêu mịn, kích cỡ nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet (μm). Để dễ hình dung, nếu một sợi tóc…
PM2.5 là gì?
PM2.5 là loại bụi siêu mịn, kích cỡ nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet (μm). Để dễ hình dung, nếu một sợi tóc người có đường kính khoảng 50-70 μm, thì một hạt PM2.5 nhỏ hơn khoảng 30 lần. Do kích thước siêu vi và khối lượng cực nhẹ, các hạt này không tuân theo quy luật lắng đọng trọng trường thông thường mà có khả năng lơ lửng vĩnh cửu trong không khí và phát tán theo dòng ngăn cách khí quyển đi rất xa.
Thực trạng ô nhiễm PM2.5 ở Việt Nam
Tại Việt Nam, nồng độ bụi mịn PM2.5 đang ngày càng gia tăng với những con số kỷ lục trong giai đoạn 2024-2026 (1).
Việt Nam hiện đứng thứ 23 thế giới về ô nhiễm không khí và đứng thứ 2 tại Đông Nam Á (chỉ sau Indonesia) (2). Nồng độ PM2.5 trung bình toàn quốc năm 2024 đạt 28,7 μg/m³ (3) , vượt ngưỡng WHO gấp nhiều lần.
Hà Nội: Theo hệ thống quan trắc IQAir vào lúc 8h04 sáng ngày 7/01/2025, chỉ số AQI tại Hà Nội đạt mức 272, đưa thành phố này đứng vị trí số một toàn cầu về ô nhiễm không khí. Nồng độ trung bình năm tại Hà Nội hiện ở mức 45,4 – 47 μg/m³ (4), gấp hơn 9 lần giới hạn WHO. Hiện tượng nghịch nhiệt mùa đông khiến 2/3 lượng bụi bị kẹt lại ở tầng thấp, gây ra hiện tượng mù khô kéo dài.
TP. Hồ Chí Minh & Các khu vực lân cận: Dù có khí hậu thuận lợi hơn, TP.HCM vẫn ghi nhận chỉ số AQI dao động từ 150 – 200 trong những tháng cao điểm khô hạn đầu năm 2025 (5). Các tỉnh vệ tinh như Bắc Giang, Hải Dương cũng bắt đầu ghi nhận ngưỡng AQI đỏ-tím do hoạt động công nghiệp và đốt sinh khối 
.
Cơ chế PM2.5 xâm nhập vào cơ thể
PM2.5 đặc biệt nguy hiểm vì kích thước của các hạt bụi này cực kỳ nhỏ, chỉ khoảng 2,5 micromet. Nhờ kích thước siêu nhỏ đó, chúng có thể dễ dàng xâm nhập vào cơ thể con người thông qua quá trình hít thở hằng ngày.
Thông thường, các hạt bụi lớn sẽ bị giữ lại ở lông mũi hoặc lớp niêm mạc trong khoang mũi- đây là cơ chế bảo vệ tự nhiên của hệ hô hấp. Tuy nhiên, các hạt PM2.5 có thể vượt qua lớp “bộ lọc” này và đi sâu vào bên trong đường hô hấp như khí quản và phế quản.
Sau đó, chúng tiếp tục di chuyển đến các phế nang trong phổi – nơi diễn ra quá trình trao đổi khí giữa oxy và máu Tại đây, một số hạt bụi mịn có thể thâm nhập vào hệ tuần hoàn và theo dòng máu di chuyển đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể như tim hoặc não.
Ngoài ra, PM2.5 còn có khả năng mang theo các chất độc hại như kim loại nặng và hợp chất hóa học. Khi xâm nhập vào cơ thể, những chất này có thể gây tổn thương tế bào, kích thích phản ứng viêm và ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan.
Chính vì khả năng xâm nhập sâu và lan rộng như vậy, PM2.5 được xem là một trong những loại ô nhiễm không khí nguy hiểm nhất hiện nay.
Hệ quả của PM2.5 đối với sức khỏe con người
Theo World Health Organization 2023, ô nhiễm không khí ngoài trời – trong đó PM2.5 là thành phần chính – liên quan đến khoảng 4,2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm.
Gây viêm và tổn thương mạch máu → tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Gây hen suyễn, viêm phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn (đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi).
Là tác nhân gây ung thư, đặc biệt là ung thư phổi.
Ảnh hưởng đến thai kỳ: sinh non, trẻ nhẹ cân, giảm chức năng phổi ở trẻ.
Giải pháp ứng phó và giảm thiểu PM2.5
Giảm PM2.5 không chỉ là trách nhiệm của chính phủ mà còn cần sự thay đổi từ mỗi cá nhân và cộng đồng. Khi mỗi người cùng hành động, hiệu quả sẽ được nhân lên.
Những việc nhỏ nhưng cực kỳ thiết thực:
Đeo khẩu trang lọc bụi (N95) khi mức ô nhiễm cao.
Sử dụng máy lọc không khí hoặc thông gió hợp lý trong nhà.
Hạn chế đốt rác, đốt lá.
Ưu tiên đi bộ, xe đạp hoặc phương tiện công cộng.
Chia sẻ nhận thức về ô nhiễm không khí với người xung quanh.
Bảo vệ không khí không phải là điều quá lớn lao. Nó bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ mỗi ngày – cách chúng ta di chuyển, tiêu dùng và hành động 
.
Khi nhiều bạn trẻ cùng chung tay, chúng ta hoàn toàn có thể tạo nên một môi trường sống trong lành hơn cho chính thế hệ mình.
Đừng quên follow fanpage Facebook để cập nhật những thông tin mới nhất từ Tiếng Xanh nhé!
#ToasoanTiengXanh#VoicesofGreen
Credit: Ban Xã hội – Môi trường Tòa soạn Tiếng Xanh
Bài viết, hình ảnh: Trương Lê Minh Thư, Nguyễn Ngọc Diệp, Phạm Phương Thảo Nguyên
Thông tin tham khảo: WHO, Tạp chí Môi Trường, Tuổi trẻ Online, Trung tâm Quan trắc Môi trường miền Trung và Tây Nguyên
(1): Tăng cường công tác quản lý chất lượng môi trường không tại Việt Nam http://quantracmoitruongmttn.gov.vn/…/Tang-cuong-cong…
(2): Ô nhiễm không khí: vấn đề bức bách của các đô thị Việt Nam https://husta.vn/o-nhiem-khong-khi-van-de-buc-bach-cua…/
(3): https://www.facebook.com/share/p/14YsuUjuXHs/
(4): Hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm môi trường không khí giai đoạn 2025-2030 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, https://vov2.vov.vn/…/den-nam-2030-giam-it-nhat-20-nong…
(5): Current Air Quality in Hanoi: AQI 134 https://www.scribd.com/…/Hanoi-Air-Quality-Index-AQI…
___________________________________________
Mọi thông tin xin vui lòng liên hệ:
Fanpage: Tòa soạn Tiếng Xanh
Website: tiengxanh.thanhnien.vn
